Πόσο «πλήρης» είναι η Δημοκρατία μας;

Σε μερικές ημέρες οι κυβερνώντες θα ανέβουν στη διεθνή έκθεση της Θεσσαλονίκης σε μια προσπάθεια αναδιανομής του πλούτου που δημιούργησαν οι Έλληνες πολίτες. Της αναδιανομής, όχι απαραίτητα του νέου πλούτου που δημιουργήθηκε την  περσινή χρονιά, αλλά εκείνου που προήλθε από την τεκμαρτή πλέον φορολόγησή τους. Του πλούτου που συγκέντρωσε το ταμείο του Ελληνικού κράτους! Συνήθως οι ομιλούντες επιδίδονται σε μια άνευ όρων πλειοδοσία παροχών ανεξαρτήτως εάν αυτές έχουν πιθανότητα υλοποίησης η όχι. Στο δικό μου το μυαλό τουλάχιστον θα έπρεπε να συζητάμε για την εξέλιξη της δημοκρατίας μας και όχι για τη «νόμιμη» διανομή των τιμαλφών του ελληνικού κράτους στην κάθε συντεχνιακή ομάδα[1], με μοναδικό στόχο τη μεγιστοποίηση της παραμονής στην εξουσία.

Από την εποχή του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη η δημοκρατία υπήρξε αντικείμενο βαθιάς ανάλυσης και ανησυχίας. Όχι, τόσο ως πολίτευμα με τη θεσμική του έννοια, αλλά ως μέσο διακυβέρνησης, ως μέσο ευημερίας του πολίτη.

Ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» τη θεωρεί «εύθραυστη». Η Δημοκρατία ξεκινά με ελευθερία, αλλά αν αφεθεί χωρίς μέτρο εκτρέπεται σε ανομία. Για εκείνον, η έλλειψη κανόνων οδηγεί στο χάος και ανοίγει τον δρόμο για την τυραννία. Η δημαγωγία των πολιτικών και η απερισκεψία των πολιτών απειλούν να καταλύσουν την τάξη.

Ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά» τη βλέπει πιο ρεαλιστικά. Τη θεωρεί παραλλαγή της «πολιτείας», ενός μικτού καθεστώτος που στηρίζεται στη μεσαία τάξη. Για τον Αριστοτέλη, η σταθερότητα της δημοκρατίας εξαρτάται από το αν υπάρχει ισορροπία! Δεν επιτρέπεται ούτε κυριαρχία των πλουσίων, ούτε των φτωχών. Ο «μέσος πολίτης» είναι το θεμέλιο της δημοκρατίας.

Δυόμισι χιλιετίες μετά οι προβληματισμοί αυτοί παραμένουν επίκαιροι.

• Αν η δημοκρατία βυθιστεί σε ανισότητες, κινδυνεύει να χάσει την ουσία της[2];;
• Αν η μεσαία τάξη συρρικνωθεί, το κράτος αποσταθεροποιείται[3];

Έτσι αναρωτηθήκαμε

• «Πώς μετριέται η υγεία μιας δημοκρατίας;»
• «Μπορούμε να μετρήσουμε όχι μόνο την τυπική της λειτουργία, αλλά και την κοινωνική της ουσία;»

Η απάντηση ίσως βρίσκεται σε μια ιδέα ενός νέου δείκτη. Ενός ανορθόδοξου δείκτη. Ενός δείκτη  ο οποίος θα περιγράφει τον ρυθμό δημιουργίας νέων εκατομμυριούχων ανά κράτος, σε μια ορισμένη περίοδο (π.χ. ένα έτος).  Όχι, γιατί το εκατομμύριο είναι αυτοσκοπός, αλλά γιατί δείχνει αν η κοινωνία προσφέρει πραγματικές ευκαιρίες ανόδου ή αν, όπως φοβόταν ο Πλάτωνας, η ελευθερία που προσφέρει η δημοκρατία γίνεται προνόμιο των λίγων και αφήνει τους υπόλοιπους στο περιθώριο.

Εισαγωγή

Το 2024 η Ελλάδα κατέγραψε ένα παράδοξο. Σύμφωνα με τον Economist Intelligence Unit κατατάσσεται στις «πλήρεις δημοκρατίες»[4] (8,07/10) [2].

Την ίδια περίοδο ο αριθμός των εκατομμυριούχων στη χώρα μειώθηκε από 203.692 σε 201.318 (−2.374) [1][4]. Παράλληλα όμως περίπου 1.200 ξένοι εκατομμυριούχοι εγκαταστάθηκαν στη χώρα [3][5].

Η λογική πριν από τους δείκτες

Η δημοκρατία φυσικά δεν είναι μόνο θεσμοί, είναι κυρίως η δυνατότητα των πολιτών να προοδεύουν οικονομικά. Ο αριθμός νέων εκατομμυριούχων λειτουργεί ως δείκτης κοινωνικής κινητικότητας. Ως δείκτης που μετράει πόσοι φτάνουν στην κορυφή.

Η σκέψη μας είναι απλή.

• Υψηλή δημοκρατία + χαμηλή δημιουργία πλούτου = τυπική δημοκρατία χωρίς ευημερία.
• Χαμηλή δημοκρατία + υψηλή δημιουργία πλούτου = πλούτος συγκεντρωμένος, εύθραυστος, με παράλληλη φυγή κεφαλαίων.
• Ισορροπία = υγιής δημοκρατία που παράγει και μοιράζει ευκαιρίες.

Οι νέοι δείκτες που προτείνουμε

Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν αρκετοί δείκτες, για τον πλούτο (UBS Global Wealth Report), για τη μετανάστευση εύπορων πολιτών (Henley Private Wealth Migration Report) και για τη δημοκρατία (EIU Democracy Index).

Όμως, δεν καταφέραμε να βρούμε έναν ενιαίο δείκτη που να συνδέει τον πλούτο με τη δημοκρατία μέσα από την κοινωνική κινητικότητα.

Αυτό ακριβώς επιχειρούμε εδώ. Επιχειρούμε να μετρήσουμε την κοινωνική ουσία της δημοκρατίας δημιουργώντας δυο νέους δείκτες.

1. Δείκτης Millionaire Creation Rate (MCR)
   • (Καθαρή ετήσια μεταβολή εκατομμυριούχων / Ενήλικο πληθυσμό) × 1.000.000
   •  

Δείχνει πόσοι νέοι εκατομμυριούχοι «γεννιούνται» κάθε χρόνο ανά 1 εκατομμύριο ενηλίκων.

Ως μέτρο κοινωνικής κινητικότητας εάν είναι υψηλό η κοινωνία δίνει ευκαιρίες, εάν είναι αρνητικό υπάρχει στασιμότητα ή απώλεια.

2. Δείκτης Millionaire Attraction/Retention Rate (MARR)
   • (Καθαρό ισοζύγιο μετανάστευσης εκατομμυριούχων / Ενήλικο πληθυσμό) × 1.000.000  
   • 

Δείχνει πόσους εκατομμυριούχους προσελκύει ή χάνει μια χώρα ανά 1 εκατομμύριο ενηλίκων.

Ως μέτρο εμπιστοσύνης στους θεσμούς, εάν είναι θετικό σημαίνει ότι οι εύποροι εμπιστεύονται τη χώρα, εάν είναι αρνητικό σημαίνει ότι φεύγουν.

Με αυτούς τους δύο δείκτες θα προσπαθήσουμε να μελετήσουμε την αλληλεπίδραση της δημοκρατίας σε σχέση με τον  πλούτο και την κινητικότητα[5]. Δηλαδή ο δείκτης MCR δείχνει αν οι πολίτες έχουν ευκαιρίες να ανέβουν και ο MARR μας δείχνει αν οι ήδη πλούσιοι εμπιστεύονται το σύστημα της χώρας που δραστηριοποιούνται.

Μαζί και οι δυο δείκτες λειτουργούν ως καθρέφτης. Μας λένε δηλαδή αν μια δημοκρατία είναι ουσιαστική ή μόνο τυπική. Εάν δηλαδή το είδωλο είναι ορθό ή με αλλοιώσεις.

Πίνακας 1 Δημοκρατία & Ρυθμός δημιουργίας εκατομμυριούχων (2024)

Πίνακας 2 Δείκτες MCR & MARR (2024)

(Υπολογισμοί βάσει UBS, Henley, UN population data)

Ερμηνεία των Δεικτών

Πάμε να μελετήσουμε τα αποτελέσματα των δεικτών ανά χώρα όπως τους παρουσιάσαμε παραπάνω.

ΗΠΑ

Με +379.000 νέους εκατομμυριούχους το 2024, οι ΗΠΑ είναι η ατμομηχανή παραγωγής πλούτου. Ο δείκτης MCR (~1.430/1εκ. ενήλικες) είναι εντυπωσιακός. Αυτό δείχνει μια κοινωνία που επιτρέπει τεράστια άνοδο σε όσους βρίσκονται στα σωστά οικοσυστήματα (τεχνολογία, χρηματοοικονομικά, επενδύσεις, κλπ..). Όμως, η ίδια χώρα βαθμολογείται ως «flawed democracy»[6]. Η υπερπαραγωγή συγκεντρωμένου πλούτου σε λίγους τομείς και περιοχές, δημιουργεί τον κίνδυνο πολιτικής στρέβλωσης. Η ψήφος έχει θεωρητικά ίσο βάρος, αλλά η επιρροή στο πολιτικό σύστημα γίνεται όλο και πιο άνιση. Η υπερσυγκέντρωση πλούτου δημιουργεί κίνδυνο ολιγαρχίας. Μάλλον αυτό συμβαίνει ήδη.

Ελλάδα

Η Ελλάδα έχει υψηλό δείκτη δημοκρατίας (8,07), αλλά αρνητικό MCR (−290/1εκ. ενήλικες). Αυτό σημαίνει ότι ως κοινωνία δεν παράγει νέους εκατομμυριούχους. Αντιθέτως χάνει! Την ίδια στιγμή όμως έχει εντυπωσιακά θετικό MARR (~115), αποκλειστικά χάρη στην εισροή ξένων εκατομμυριούχων.
Εδώ βλέπουμε μια κρίσιμη αντίφαση. Η χώρα είναι ελκυστική για εξωτερικά κεφάλαια λόγω σταθερότητας, αλλά δεν δημιουργεί ευκαιρίες οικονομικής ανόδου για τους πολίτες της. Ουσιαστικά η δημοκρατία λειτουργεί ως βιτρίνα θεσμικής αξιοπιστίας για τους ξένους, αλλά δεν αποδίδει στο εσωτερικό. Κατ’ ουσία είμαστε μια χώρα σταθερή και θεσμική, που δεν δημιουργεί ευκαιρίες ανόδου για τους πολίτες της.

Κίνα

Η Κίνα παράγει +141.000 νέους εκατομμυριούχους (MCR ~120), αλλά χάνει −15.200 μέσω μετανάστευσης (MARR −11). Το μήνυμα μάλλον είναι σαφές. Ένα αυταρχικό σύστημα μπορεί να δημιουργεί πλούτο, αλλά δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια και την εμπιστοσύνη ώστε αυτός ο πλούτος να παραμείνει. Η οικονομική επιτυχία γίνεται εργαλείο πολιτικής νομιμοποίησης, όχι όμως απόδειξη κοινωνικής κινητικότητας. Η έλλειψη δημοκρατίας οδηγεί σε φυγή κεφαλαίων. Δηλαδή δημιουργείται πλούτος ο οποίος χωρίς δημοκρατία δεν μένει στη χώρα. Οι ίδιοι οι πλούσιοι δεν εμπιστεύονται το σύστημα στο οποίο αναδείχτηκαν.

Σουηδία

Η Σουηδία δεν εμφανίζει θεαματικά νούμερα νέων εκατομμυριούχων, ούτε μεγάλες εισροές/εκροές. Ο MCR είναι «ουδέτερος», το ίδιο και ο MARR. Με δείκτη δημοκρατίας 9,39, η χώρα είναι παράδειγμα σταθερής και ισόρροπης ανάπτυξης. Στην ουσία συμπεραίνουμε ότι μια υγιής δημοκρατία δεν χρειάζεται να γεννάει συνεχώς νέους εκατομμυριούχους δεν χρειάζεται εκρηκτική παραγωγή πλούτου, αλλά σταθερότητα και κοινωνική συνοχή.

Συμπέρασμα

Οι δείκτες MCR και MARR δίνουν δύο διαφορετικές οπτικές γωνίες, δυο διαφορετικές ματιές.

1. Δυναμική παραγωγής πλούτου (οικονομία).
2. Εμπιστοσύνη στους θεσμούς (δημοκρατία).

Η Ελλάδα έχει μάλλον τον δικό της θεό. Αν και θεσμικά παρουσιάζεται ως μια ώριμη χώρα, οικονομικά εμφανίζεται εξαιρετικά αναιμική. Δημοκρατία υπάρχει! Ευημερία για τον πολίτη όχι! Όχι, τουλάχιστον ακόμα! Γιατί; Γιατί, η δημοκρατία δεν είναι μόνο δικαίωμα ψήφου είναι και δικαίωμα στην προκοπή. Προκοπή η οποία μάλλον δεν θα έρθει μοιράζοντας από το ταμείο του κράτους 13^ο και 14^ο μισθό στους δημοσίου υπαλλήλους, αλλά ούτε δίνοντας επίδομα παραγωγικότητας στους υπαλλήλους της βουλής. Οι θεσμοί λειτουργούν, αλλά δεν μεταφράζονται σε κοινωνική κινητικότητα. Αν θέλουμε να μιλάμε για «πλήρη δημοκρατία» με ουσία, η πρόκληση δεν είναι μόνο οι εκλογές και η διάκριση των εξουσιών.

Η Πρόκληση είναι να δίνεις στον πολίτη την πραγματική δυνατότητα να προοδεύσει.

Ως χώρα πρέπει να αποφασίσουμε εάν θέλουμε να είμαστε προορισμός για τον ξένο πλούτο ή εργαστήριο παραγωγής νέου εγχώριου πλούτου; Θα μπορούμε να είμαστε και τα δυο! Ναι, σωστά! Αλλά σε τι ποσοστό;

Αν δεν καταφέρουμε το δεύτερο, η δημοκρατία μας θα παραμένει «πλήρης» μόνο στα χαρτιά. Οι πολίτες της θα νιώθουν όλο και πιο φτωχοί μέσα σε ένα σύστημα που προσελκύει πλούσιους από αλλού. Θα νιώθουν όλο και πιο φτωχοί περιμένοντας τα επιδόματα και τις εξαγγελίες της κάθε κυβέρνησης από τη ΔΕΘ.

Πηγές

[1] UBS, Global Wealth Report 2025.
[2] Economist Intelligence Unit, Democracy Index 2024.
[3] Henley & Partners, Private Wealth Migration Report 2024.
[4] Το Βήμα, «Η UBS καταγράφει μείωση εκατομμυριούχων στην Ελλάδα», 2024.
[5] Mercan Asia, «Greece attracts foreign millionaires in increasing numbers», 2024.

Αναφορές

[1] Υπάλληλοι βουλής, δικαστικοί, δημόσιοι υπάλληλοι ΔΕΚΟ κλπ…

[2] Βλέπε σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ, απευθείας αναθέσεις, ατιμωρησία πολιτικών.. κλπ..

[3] Η συρρίκνωση της μεσαίας τάξης είναι εμφανής τα τελευταία χρόνια. Σε αυτό το σημείο ίσως θα πρέπει να μελετηθεί και το δημογραφικό πρόβλημα.

[4] Θα πρέπει να αναφέρουμε πώς καταλαμβάνει την τελευταία θέση ως πλήρης δημοκρατία στην συγκεκριμένη μελέτη.

[5] Και οι δύο δείκτες συγκρίνονται με τον EIU Democracy Index.

[6] Σχετικός πίνακας 1 Δημοκρατία & Ρυθμός δημιουργίας εκατομμυριούχων (2024) και στήλη Democracy Index (EIU 2024).

Share on Facebook

Share on X

Email us