Ο Δημογέροντας
Σε ετούτο τον τόπο όλοι γνωρίζουν ένα δημογέροντα. Να εγώ για παράδειγμα έχω συναντήσει αρκετούς, τόσο αρσενικούς όσο και θηλυκούς. Αυτό όμως δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία όσο η ιστορία που διάβασα γι’ αυτούς.
Μετά την άλωση της Χίου από τους Οθωμανούς το 1566 τίποτα δεν έμοιαζε ακριβώς ίδιο, κι όμως, σχεδόν όλα συνέχισαν να λειτουργούν.
Αυτό ήταν ίσως το μεγαλύτερο ταλέντο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Δεν κυβερνούσε πάντα γκρεμίζοντας, συχνά κυβερνούσε αφήνοντας τους άλλους να διοικούν για λογαριασμό της.
Κάπως έτσι εμφανίζονται οι δημογέροντες[1] στο προσκήνιο.
Άνθρωποι με κύρος, χρήμα, επιρροή και πρόσβαση στην εξουσία. Όχι εκλεγμένοι όπως θα το εννοούσαμε σήμερα, αλλά αποδεκτοί τόσο από την γηγενή κοινότητα όσο κι από την διοίκηση. Ήταν οι ενδιάμεσοι, εκείνοι που μιλούσαν και προς τις δύο πλευρές χωρίς να ανήκουν ολοκληρωτικά σε καμία.
Ρύθμιζαν διαφορές, διαπραγματεύονταν με την οθωμανική διοίκηση και προσπαθούσαν να κρατήσουν μια εύθραυστη κοινωνική ισορροπία. Ίσως θα μπορούσαμε να τους ορίσουμε ως τους διαχειριστές της καθημερινής επιβίωσης.
Κάπου εδώ αρχίζει το δύσκολο κομμάτι της ιστορίας. Ήταν προστάτες του τόπου ή άνθρωποι της εξουσίας;
Η απάντηση μάλλον βρίσκεται κάπου ανάμεσα, διότι οι δημογέροντες περπατούσαν πάνω σε ένα τεντωμένο σκοινί. Αν αντιστέκονταν πολύ, χάνονταν, αν πάλι συνεργάζονταν υπερβολικά, έχαναν τον σεβασμό του κόσμου.
Η Χίος όμως είχε ιδιαίτερη σημασία λόγω της μαστίχας και των εμπορικών της δικτύων. Οι Οθωμανοί δεν ήθελαν χάος στο νησί, ήθελαν σταθερότητα και έσοδα. Οπότε οι δημογέροντες έγιναν ο μηχανισμός που κρατούσε αυτή την ισορροπία ζωντανή!
Ίσως τελικά εκεί να κρύβεται κι η ουσία τους, δεν ήταν επαναστάτες ούτε απλοί υπηρέτες της αυτοκρατορίας. Ήταν οι άνθρωποι των ισορροπιών, εκείνοι που έμαθαν να επιβιώνουν μέσα σε μια εποχή όπου η εξουσία δεν χρειαζόταν πάντα να φαίνεται για να είναι παντού παρούσα.
Από τότε μέχρι σήμερα έχουν περάσει αιώνες, αυτοκρατορίες, βασιλιάδες, δήμαρχοι και κάθε λογής διοικήσεις, η θέση όμως του δημογέροντα στην ελληνική κοινωνία μάλλον παραμένει διαχρονική.
Στην πόλη μας βέβαια συμβαίνει κάτι ιστορικά πρωτοφανές!
Έχουμε Σπύρο… αλλά δεν έχουμε δημογέροντα ή για να το πω σωστότερα, έχουμε και Σπύρο και Δημογέροντα και μαζί και χώρια!
Οι Οθωμανοί πάντως μια τέτοια διοικητική ευκαιρία μάλλον δεν θα την άφηναν να πάει χαμένη!
Συμφωνείτε;
[1] Ελλάδα 1453–1821 Οι άγνωστοι αιώνες, David Brewer, Εκδ Πατάκη Μάρτιος 2024, Κεφ.5 Οι Ιταλοί στο Αιγαίο, σελ. 94 έως 96
